بلوند است با چشمانی آبی و پوست روشن كه توری از قطرات درشت عرق روی آن برق می زند. 
حسابی غرق در مطالعه است، آن هم كجا؟ در وسط برو بیابان، توی كویر خدا. 
انگار دنیا را از دستش گرفته اند و جا قحط است كه همه عالم را ول كرده و صاف به دل برهوت خدا آمده است تا كتاب بخواند. 
در غروب نارس كویر، وقتی كوره نارنجی آفتاب از نفس می افتد، از اقامتگاهش بیرون می زند، خود را به روی تلماسه ای می رساند، با ادا و اصول روی كاناپه نرم شنزار لم می دهد و با وسواس خاصی لای كتابش را می گشاید و از زیر سپر كلاه حصیریش، با كمند آبی چشمش می گذارد به دنبال توسن كلمات و د بخوان. 
مرد دانماركی، این همه راه از خانه و كاشانه و زرق و برق زندگی اش در یكی از پیشرفته ترین كشورهای دنیا بیرون زده است تا جای دنجی برای جولان پرنده خیالش بیابد. 
او به روستای فرحزاد در دل كویر دشت مركزی ایران آمده است تا در اوج سكوت دلارام این صحرای كرانه ناپیدا، با خود خلوت كند. 
او آنقدر شیدای سكوت بكر این خطه است كه تا مادامی كه صدای مزاحمی یا احتراق موتور ماشینی، آرامشش را برهم نزند، از جای دنجش جنب نمی خورد. 
اما وقتی تلنگر مزاحمی، شیشه سكوت رویایی اش را ترك می اندازد، دیگر بند نمی شود، اول، چین های پیشانی اش درهم می رود، بعد غرولندكنان از بالای پاتوقش در روی رمل ها پایین می آید و سلانه سلانه به سراغ اتاق كوچكش در مهمانسرای سنتی روستای فرحزاد می خزد تا اقلكم در چهار دیواری غریبانه اش، راه قاصدك خیالش را به سرزمین رویاهایش پی بگیرد. 
در سوی دیگر این كویر افسونگر، در روستای گرمه، یك زوج با دو موتور سیكلت كورسی سفیدشان هزاران كیلومتر راه را پیموده اند تا پس از گشت و گذار كویری، در مهمانسرای دنج سنتی این روستا بیاسایند. 
دو گردشگر هلندی در لابی مهمانسرای آتشونی ( در زبان زرتشتی به معنی شب نشینی دور آتش) در روستای گرمه در حال نوشیدن چای داغ عصرگاهی اند، اما انگار نه انگار كه هوای اینجا دم دارد و چشمه عرق تنشان شر شر از لای چین های گردنشان می جوشد. 
زوج هلندی انگار به سرزمین رویاهایشان آمده اند، آنقدر فضای سنتی و صمیمی با لعاب كاهگلی دیوارهای این مكان با شب نشینی های شبانه اش، برایشان خیال انگیز است كه رد شیفتگی را در جاده چشمهایشان می توان زد. 
اینها دو نمونه از حدیث مسافران مهمانسراهای سنتی در دو روستای شهرستان خور و بیابانك واقع در۴۳۰ كیلومتری شرقی ترین نقطه استان اصفهان هستند كه برای گشت وگذار و استفاده از طبیعت بكر این خطه، خود را به كویر رسانده اند. 
این خانه های بومی، تعداد قابل توجهی گردشگر داخلی و خارجی را بسوی خود جذب می كنند، گردشگرانی از جاهای دور كه به این خطه بكر و دلارام می آیند تا خود را به خود گمشده اشان در هیاهوی زندگی مدرن نزدیكتر احساس كنند. 
این اقامتگاه ها كه در جاهای مختلف دنیا تحت عنوان خانه بومی وجود دارند و عنوان رسمی آنها در كشور ما خانه های میراثی اقامتی است، با معماری بومی و فراهم كردن امكانات زندگی روستایی خود، نظر سیاحان زیادی را بسوی مناطق كویری كشورمان جلب كرده اند. 
اكنون قریب یك دهه است كه این خانه ها در گوشه و كنار ایران پا گرفته اند تا با تاكید بر بافت خاص معماری، آداب و رسوم، خورد و خوراك، پوشش و هنرهای محلی خود، گردشگرانی را كه شیفته دیدن چنین فضاهای ساده و بومی اند، جذب كنند. 
در اینگونه خانه های قدیمی مرمت و احیا شده، خود صاحبان خانه ها نیز می زیند و گردشگران بعنوان مهمان در بخشی از خانه و در واقع در كنار میزبانان حضور دارند. 
اكنون چند سالی است یك نهاد تحت عنوان خوشه سار بوم گردی تاسیس شده كه تاكنون ۲۲ خانه ی میراثی اقامتی را در سطح كشور تحت پوشش قرار داده است، از جمله كلبه روستای چلاسر تنكابن، خانه دستكن دوهزار ساله روستای 
میمند واقع در دل كوه در شهر بابك كرمان، خانه نقلی كاشان و خانه 
آتشونی گرمه و بارانداز فرحزاد و ساربان مصر در خور و بیابانك. 
در واقع استان اصفهان با داشتن هشت واحد از۲۲ واحد خوشه سار، بیشترین عضو را در این مجموعه به خود اختصاص داده با این حال تعداد اینگونه خانه ها در سطح كشور خیلی بیش از این رقم است كه هنوز به عضویت خوشه سار درنیامده اند. 
به گفته علی طباطبایی مدیر مهمانسرای بارانداز در روستای فرحزاد، هم اكنون در سطح شهرستان خور و بیابانك۳۰ مهمانسرای سنتی وجود دارد و یكی هم در حال ساخت است. 
یكی از این مهمانسراها بتازگی در روستای هفتومان واقع در ۶۵ كیلومتری جنوب خور و ۲۴۰ كیلومتری شرق نایین نیز راه اندازی شده است. 
صدور مجوز بهره برداری و تعیین تعرفه های خانه های عضو خوشه سار بر عهده سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری است. 
در اینگونه خانه ها از وسایل و امكانات رفاهی رایج در مهمانپذیرها و هتل ها نظیر تلویزیون، یخچال، تخت و ... خبری نیست و امكانات آنها بسیار ساده و ابتدایی و برحسب اقلیم و زیست بوم هر منطقه متفاوت است. 
طرح ایجاد خانه های میراثی اقامتی اولین بار در سال ۱۳۸۹ توسط مازیار آل داوود در روستای گرمه شهرستان خور و بیابانك بنا گذاشته شد. 
خانه های سنتی هم اكنون در همه جای ایران از مناطق كوهستانی تا جنگلی و كویری پا گرفته اند و هریك از آنها بر حسب خصوصیات اقلیمی، جغرافیایی و بومی خود، گردشگران خاصی را جذب می كنند با این حال این اقامتگاه ها در مناطق كویری حال و هوای خاص خود را دارند. 
طبیعت خاص كویر كه روزش سرشار از سكوت مطلق و شبش سرشار از افسون قندیل ستاره هاست، برای بسیاری از گردشگران بخصوص اروپایی هایی كه در كشورهایشان از چنین اقلیم هایی بی بهره اند، بسیار دلارا و گیراست. 
كوچه های خاكی، خانه های كاهگلی، برهوت بكر،سكوت دلارام و قندیل جادویی ستاره های آسمان، بقدر كافی برای گردشگران بخصوص توریست های خارجی اغواكننده است كه هزاران كیلومتر راه را برای رسیدن به این مناطق بپیمایند و شب های خاطره انگیزی را در آن بیتوته كنند. 
مازیار آل داوود اولین كسی است كه ابتكار ایجاد مهمانسراهای سنتی در كویر برای جذب گردشگران خارجی را پایه گذاشت و در اصل او را می توان بنیانگذار حركت و تفكری بدیع در عرصه ی گردشگری بومی ایران دانست، كسی كه خانه وقفی ۳۰۰ ساله اجدادیش را كرایه كرد و به این كار اختصاص داد و دیری نپائید كه كارش چنان برسر زبانها افتاد كه نام روستای گرمه و اقامتگاه آتشونی اش حتی در كتاب راهنمای مشهورLonely Planet كه اقامتگاه های ارزان را در نقاط دیدنی جهان معرفی می كند،ثبت شد. كارشناسان این كتاب استرالیایی هنوز هم هر دو سال یك بار به گرمه می آیند تا اطلاعات خود را به روز كنند. به گفته یك توریست انگلیسی كه در ایام نوروز به كویر آمده و میهمان آتشونی بوده است، همه سفارت ها در ایران آل داوود را می شناسند و بعنوان یك راهنما به هموطنان خود معرفی می كنند. 
این اسم و رسم بی دلیل نیست، با تلاش بنیانگذار خانه آتشونی، محور گردشگری اصفهان - خور و بیابانك بعنوان زیباترین محور گردشگری كشور شناخته شده و از میان ۱۵ مركز دیدنی و خوراكی محلی در كشور، آتشونی رتبه هفتم را به خود اختصاص داده است. 
ایده ایجاد اقامتگاه در روستا از روزی به ذهن آل داوود رسید كه یك گروه توریستی فرانسوی، بطور اتفاقی، یك شب را در گرمه اقامت و برغم امكانات بسیار كم روستا، شب خوشی را در آن سپری كردند. 
آل داوود می گوید: من فهمیدم آنچه توریست ها از گشت و گذار در ایران توقع دارند، فقط دیدن فرهنگ بومی و معماری ویژه ایرانی است. 
وی معتقد است:طبیعت گران اروپایی كه به ایران می‌آیند، جست و جوگر و تنوع طلب اند،می‌خواهند گوناگونی اقلیم این سرزمین را ببینند و از همه بیشتر كویر را دوست دارند چون در كشور خودشان این نوع اقلیم را تجربه نكرده اند و شیوه زندگی در كویر برایشان ناشناخته است. 
خانه آتشونی آل داوود، اكنون چشم و چراغ روستای گرمه است، یك خانه گلی با درب چوبی كوتاه كه راهرویی تنگ با پله های كوتاه و سقف تو سری خورده، تازه واردان را به اندرونی اش وصل می كند، خانه ای با حیاط مركزی به شیوه خانه های قدیم ایران، دیوارهای كاهگلی و ایوان كوتاه. 
ردیف آخر این پله ها به درگاه كوچكی ختم می شود و در آن دو سبد حصیری كوچك از دو طرف درگاه آویزان است. 
در و دیوار، زمین و طاقچه های داخل خانه پر از اشیای قدیمی مثل چرخ نخ ریسی، كوزه و اتوی ذغالی است، اشیایی كه روزگاری در خانه هر كویرنشینی بوده و حس نوستالوژیك خاصی را در بیننده امروز ایجاد می كند. 
این اقامتگاه سنتی دارای هفت اتاق تودرتوست كه همه آنها بر اساس اسامی قدیمی نامگذاری شده اند مثل اتاق كرسی، بالاخانه، تختو، شاه نشین، زیرزمین و كتیبه. 
سقف اتاق ها، گنبدی و ارتفاع درها كوتاه است بطوریكه برای ورود به آنها باید تعظیم كرد، ضمن اینكه در اتاق ها به جای تختخواب، جارختخوابی با چند تشك و بالش لوله ای وجود دارد. 
در بیرون خانه هم یك مكان با حصار چوبی برای نگهداری حیواناتی مثل بز و دو شتر به نام های شبن و شموت وجود دارد. 
تپه های شن روان،دریاچه ی نمك، درختچه های خار، رصد ستارگان شب كویر ، پذیرایی با غذاهای سنتی(نظیر دمی عدس با گوشت،كله جوش محلی،اشكنه ماست)، شترسواری، چرخ سواری، اجرای موسیقی و دور هم نشینی های شبانه، گردش در میان نخل های زیبا و رودخانه كوچك میان روستا، همنوایی با فریاد طبیعت بكر، غلتیدن روی رمل‌ها،خوابیدن در سایه گزها و تاق‌ها، عكاسی از آسمان شب، تماشای طلوع و غروب در افقی بی انتهای كویر و خوابیدن در پشت بام آتشونی زیر آسمان ستاره باران كویر در زمره برنامه هایی است كه مهمانان این خانه سنتی از آن برخوردارند. 
شامگاهان انوار زرفام فانوس ها و چراغ های آویزان در همه جای این خانه كویری، سیمای دلپذیری را در فضای این خانه صمیمی آذین می بخشد. علاوه بر اینكه بوی خوش چوب سوخته از شومینه اتاق ها نیز در شب های سرد كویر به دفتر خاطرات مهمانان این گردشسرای كویری می افزاید. 
مهمانان آتشونی، شبها بعد از پیاده روی طولانی در دل كویر، كنار آتش دور هم می نشینند تا میزبانانشان با دف و یك ساز محلی استرالیایی به نام دیجریدو كه متعلق به بومی های جنوب استرالیاست و از چوب درخت گردو ساخته شده است، 
سكوت شب كویر گرمه را درهم شكنند. 
نوای این ساز بومی همراه با دف، تنبور و نی و صدای جرقه های چوب آتش های شبانه، انگار لالایی حزن انگیزی است كه شبانگاهان و در زیر تور سفید ستارگان، توی گوش كویر خوانده می شود تا به خواب بكر ابدیش ادامه دهد. 
روستای گرمه در دل كویر مركزی ایران از گیرای های متنوع گردشگری برخوردار است.
معماری خاص با قلعه های متعلق به دوره ساسانی و آثار برجا مانده از زندگی در هفت هزار سال پیش، از ویژگی های خاص این روستاست. 
روستای پرنخل گرمه در واقع نقطه ای بر جاده تاریخی ابریشم، در منطقه خور و بیابان است كه ۷۲۰ كیلومتر از پایتخت شلوغ كشور و۳۵۰ كیلومتر از اصفهان فاصله دارد. 
گرچه تاكنون هیچ بررسی باستان شناسی یا پژوهش تاریخی در باره گرمه انجام نشده اما شواهد موجود مانند قلعه وسط روستا كه می‌گویند متعلق به دوره ساسانی است، از قدمت بافت معماری آن خبر می دهد. 
خور و بیابانك درست در وسط كویر مركزی ایران قرار دارد؛ جای دوردستی كه انگار میلیون ها سال هیچ تغییری نكرده و برخی روستاهایش مثل گرمه و مصر و فرحزاد بیش از پیش دارای جاذبه های توریستی اند. 
در روستای فرحزاد كه تنها دو خانوار سكنه دارد، نیز دو خانه ی میراثی اقامتی تحت عنوان باراندازهای شماره یك و دو بنا شده كه جمعا دارای ۱۲ اتاق و دو ایوان شاهنشین با سقف های هلالی است. 
این دو بارانداز روی هم حدود۷۰ نفر ظرفیت دارند. 
در مدخل ورودی باراندازها، مكانی برای برپایی آتش و مراسم لتشونی هم تعبیه شده است. 
این مكان متعلق به خانواده طباطبایی است كه خانه اجدادی خود را در این روستای كویری تبدیل به اقامتگاهی برای جذب طبیت گردان و كویرنوردان كرده اند. 
سبك معماری این دو مهمانسرا به سبك معماری درونگرای خانه های محلی كویری است. 
محصور شدن فرحزاد توسط شنهای روان و رمل های ماسه ای از خصوصیات بارز این روستاست كه وجهه ای متمایز به آن بخشیده است. 
از دیدنی های این روستا می توان به چاه سلكنون ، نیزار مصر، دریاچه نمك 
سلكنون، تخت عباسی، تخت عروس، دریاچه نمك خور و كویر طبقه، جاده اف رود ابراهیم زهرا،ریگ گله، روستای گرمه، روستای محمدآباد كوره گز، روستای عروسان، جاده كاروان گذر عروسان- بیدستان، تخت محمد رضایی، تخت بازو و رمل های ماسه ای اطراف روستا اشاره كرد. 
واقعیت این است كه ایجاد خانه های بومی در كویر سبب رونق اشتغال در روستا های منطقه شده و حتی روند مهاجرت از روستا به شهر را معكوس كرده است. 
برای نمونه فعالیت خانه آتشونی در گرمه، شغلی هم برای جوانان این روستا دست وپا كرده و آل داوود با كمك فردی به نام علی ساربان كه چند شتر داشت، دومین مهمانسرا را در روستای مصر راه اندازی و برنامه شترسواری از گرمه به مصر و تورهای شترسواری یك تا هفت روزه در مسیر مصر تا طبس و مسیری از جاده ابریشم را برقرار كرده است. 
كم كم با توسعه روند گردشگری در گرمه، تولید و عرضه صنایع دستی مثل حصیربافی هم در این منطقه رونق پیدا كرد و این دریچه جدیدی بود به زندگی روستائیانی كه از طریق كشاورزی، دامداری، قالیبافی یا كار روی كامیون‌ها امرار معاش می‌كردند. 
به گفته مازیار آل داوود، این دریچه جدید روند مهاجرت اهالی روستا به شهر را متوقف كرده و برخی رفتگان را به فكر بازگشت انداخته است. 
جز در تابستان كه گرمای كویر طاقت فرساست، در سایر فصول بطور متوسط هفته ای ۶۰ تا ۸۰ نفر به گرمه می‌آیند و این برای روستایی با جمعیت كم(حدود ۲۵۰ نفر) و اقتصاد محدود آن رقم چشمگیری است. 
فی الواقع، مدل روستای گرمه می تواند الگوی خوبی برای اجرای آن در بقیه نقاط كشور و رشد و توسعه صنعت گردشگری است. 
آل داوود در باره زندگی در یك روستای كویری می گوید: این سبك زندگی، زنده كننده آداب و فرهنگ اصیل ماست و این اتفاق در حال رونق گرفتن است و در همه جای ایران هم می تواند انجام شود، اما باید حتما شناختی از سنت منطقه وجود داشته باشد. 
اكنون بدلیل شدت گرمی هوا، اغلب خانه های بومی كویر به حالت تعطیل درآمده اند(از اواسط خرداد تا اواسط شهریور) اما پاییز با خنك شدن هوا، این خانه ها دوباره كار خود را از سر می گیرند تا پذیرای مهمانان دور و نزدیكی باشند كه مشتاقانه برای دیدن سبك زندگی روستائیان ساكن در كویر و استفاده از فضای بكر این اقلیم به منطقه سفر می كنند. 
به گفته اكبر رضوانیان كارشناس ارشد گردشگری، فعالیت خانه های بومی در كشور در جهت رشد توریست فرهنگی و توسعه پایدار است و به همین دلیل هم باید از آنها حمایت شود. 
وی می گوید: استاندارد كاری این خانه ها با هتل ها و مهمانپذیرها كاملا متفاوت است چون این خانه ها بر پایه اشاعه فرهنگ بومی مناطق كشور شكل گرفته اند و این امر می تواند بهترین شیوه انتقال فرهنگ ما به اقوام و ملل دیگر باشد. 
این خانه ها اغلب در جاهای دور و در دل مناطق كویری، جنگلی، كوهستانی و روستاها شكل گرفته اند اما آنها به یمن معماری و رسم و رسوم بومی شان، مشتاقان زیادی را بسوی خود جلب می كنند. 
در سال ۱۳۸۳ رضا میركریمی كارگردان سینمای ایران فیلمی به نام خیلی دور، خیلی نزدیك ساخت كه بخشی از آن در روستای مصر با مناظری دلفریب از كویر فیلمبرداری شده بود. 
این فیلم هوس دیدن كویر را در دل خیلی‌ها زنده كرد و بعد از آن تورهای زیادی راهی مصر و دیگر مناطق كویری كشور شدند. 
قدر مسلم، گردشگری كویری به خودی خود تاثیر فرهنگی زیادی را هم در گردشگران داخلی و هم در گردشگران خارجی به همراه دارد و از این نظر 
باید مورد توجه خاص قرار بگیرد. 
گردشگرانی كه اینگونه اماكن را برای سفر خود برمی گزینند، از جاهای دور و نزدیك به ناكجاآبادهایی می آیند كه در عین دور افتادگی شان، باعث تلطیف روح و صیقل خلق مسافران می شوند. 
این خانه های حاشیه ای دل كویر درواقع ساحلی نزدیك به دریای نگاه جستجوگر گردشگرانی اند كه بدنبال یافتن گوهر زیبایی های بكر و دست نخورده و مفاهیم عالی انسانی نهفته در زادبوم های سنتی و بومی، از هیاهوی زندگی خود در ابرشهرها گریخته اند. 
بیابان و كویر در مجموع یك پنجم سطح خشكی را تشكیل می دهند، مناطقی كه جذابیت های شگفت انگیز خود را به رخ انسان كشیدند و اینك از توریستی ترین نقاط جهان بشمار می روند. 
ایران ما نیز دو نقطه از خشك ترین،گرمترین و زیباترین كویرهای زمین شامل كویر لوت و كویری مركزی را داراست كه چند سالی است نگاه گردشگران را به سوی خود جلب كرده است. 
اما آمدن گردشگران به این مناطق دورافتاده و دارای اقلیم های خاص و درعین حال رونق صنعت توریست در كشور نیز در گرو توجه به اقامتگاه های بومی در اینگونه نقاط است، اقامتگاه هایی كه سالهاست سنگ بنای آنها در مناطق كویری اصفهان گذاشته شده است اما نیاز به حمایت بیشتر دارند. 
قدر مسلم حمایت از این خانه ها و سامان بخشیدن به امور آنها نیز منوط به پشتیبانی از نهاد موسوم به خوشه سار بوم گردی است. 
به گفته وحید دزفولی مالك خانه سنتی ساربان در روستای مصر، قرار است موسسه ای به نام موسسه آموزشی و پژوهشی بوم گردی راه اندازی شود تا با برنامه های آموزشی خود نیاز اقامتگاه های سنتی را ساماندهی و استاندارد كند. 
این موسسه با شناسایی خانه های سنتی مستعد در كشور،آنها را برای كسب مجوز لازم به اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری معرفی خواهد كرد. 
از: محمدرضا شكراللهی 
نقل ازhttp://www.irna.ir/html/1392/13920422/80735562.htm